Onder een stralende lentezon – een toepasselijk decor voor het onderwerp van de dag – verwelkomde NEOS Herentals op dinsdag 3 maart 2026 Samuel Helsen (Weerman & Geograaf)  voor een boeiende uiteenzetting over ons wijzigende klimaat.
Met de nodige dosis context en wetenschappelijke nuchterheid nam hij de aanwezigen mee door de complexe wereld van weerkaarten, broeikasgassen en toekomstscenario's.

Weer versus Klimaat: Wat is het verschil?

Samuel verduidelijkte direct een veelvoorkomend misverstand:

• Het Weer: De toestand van de atmosfeer op een specifiek moment. Op deze mooie 3 maart was het bijvoorbeeld zonnig met temperaturen rond de 18 graden.
• Het Klimaat: De gemiddelde toestand van het weer over een langere periode, meestal minstens 30 jaar.
• De Trend: Hoewel het weer van jaar tot jaar varieert, zien we in de statistieken een duidelijke opwaartse trend in temperatuur.
  
  

De motor achter de opwarming

Samuel legde uit dat het natuurlijke broeikaseffect essentieel is voor leven op aarde; zonder dit effect zou het gemiddeld -18 tot -19 graden zijn. Sinds de industriële revolutie is dit "dekentje" rond de aarde echter dikker geworden door de massale uitstoot van CO2, methaan en lachgas.

• Oorzaken: De grootste boosdoeners zijn elektriciteits- en warmteproductie, landbouw (zoals methaanuitstoot door vee) en industriële processen.
• België: In ons land spelen vooral de industrie, het transport en de verwarming van onze vaak verouderde woningen een grote rol in de uitstoot.
  
  

Wat merken we in de praktijk?

De gevolgen zijn niet langer abstracte theorieën, maar dagelijkse realiteit:

• Records: We beleven vaker extreem zachte maanden; zo haalden we onlangs nog 20 graden in februari, terwijl 8 graden normaal is voor die tijd.
• Hitte en Vorst: Het aantal hittegolven en zomerse dagen neemt toe, terwijl het aantal vorst- en ijsdagen (dagen waarop het de hele dag vriest) stelselmatig afneemt.
• Wateroverlast: Warme lucht kan meer vocht vasthouden (7% extra per graad opwarming). Dit leidt tot intensere regenbuien op korte tijd, met wateroverlast tot gevolg, zoals we in 2021 in het oosten van het land zagen.
  
  

Een blik op de toekomst

Samuel besprak de verschillende scenario's voor de komende decennia:

• Zeespiegel: Tegen het jaar 2100 wordt een stijging van 40 cm tot 1 meter verwacht, afhankelijk van hoe snel het ijs op Groenland en Antarctica smelt.
• Golfstroom: Er is wetenschappelijke bezorgdheid dat de warme golfstroom in de oceaan kan vertragen door de instroom van smeltwater, wat op lange termijn paradoxaal genoeg voor afkoeling in onze regio zou kunnen zorgen.
• Actie: De wereldwijde doelstelling is om de opwarming te beperken tot maximaal 2 graden. Dit vraagt om zowel mitigatie (minder uitstoot via bijvoorbeeld warmtepompen) als adaptatie (onze omgeving aanpassen door meer schaduw van bomen en betere waterinfiltratie).
  
  

Conclusie

Hoewel de cijfers ernstig zijn, sloot de Samuel af met een positieve noot: we zijn op de goede weg door innovatie en een groeiend bewustzijn. Iedereen kan een steentje bijdragen aan een kleinere ecologische voetafdruk, zodat we ook in de toekomst van mooie zonnige dagen kunnen blijven genieten zonder dat het klimaat "op hol slaat".

Tekst en foto’s Marc Delaere